على كرم اللّه وجهه « 1 » ( ل ) « 2 » من قوله و روى ايضا مرفوع « 3 » إلى النّبىّ صلّى اللّه عليه و سلّم إنّه قال : « لكلّ آية ظهر و بطن و لكلّ حرف حدّ و مطّلع « 4 » ( ت ) » و عن النّبى صلّى اللّه عليه و سلّم إنّه قال « 5 » : « ما من آية من القرآن إلّا و له ظهر ، ( آ : برگ 81 ب ) و بطن و لبطنه بطن إلى تسعة « 6 » أبطن « 7 » » و قال صلّى اللّه عليه و سلّم فى حديث آخر : إلى سبعة « 8 » أبطن و فى روايته : إلى سبعين بطنا . و فى رواية أبى ذر عن النّبىّ صلّى اللّه عليه و سلّم : ما من حرف من القرآن إلّا ( ب ) « 9 » و له ستّون « 10 » ألف فهم « 11 » . « و ظهر » قرآن آن بود كه از صيغه « 12 » مفهوم شود و « بطن » آنكه لازم مفهوم اوّل باشد و « حد » « 13 » آنكه ادراك عقول به آن « 14 » منتهى گردد . و « مطلع » آنكه به كشف بصيرت لايح شود چنان كه جناب سيادت ( گ ) « 15 » و خلاصهء نبوت فرموده است « 16 » . « از كنار خويش مىيابم دمادم بوى يار » چون نظر به معيت نمود كه « وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ « 17 » » ( 32 - 37 ) ( 57 : 4 )

--> ( 1 ) ت ، ل : عن امير المؤمنين على عليه السّلام . ( 2 ) ل : برگ : 56 ب . ( 3 ) گ : مرفوعا . ( 4 ) ب : حاشيه برگ 71 الف يعنى هر آيتى را ظاهر است و باطنى و باطن او را تا صفت باطن ( . . . . . آب‌زده ) و در روايتى ( . . . آب‌زده ) و بطن است و در روايت آيد كه نقل مىكنند . از رسول خدا آن است كه نيست هيچ حرفى از قرآن مگر آنكه وى را شصت هزار جزم باشد و مراد از ( . . . آب‌زده ) معنى بود . كتاب سليم ، ص 121 . غزالى : احياء علوم الدين ، ج 1 ، صص 105 ، 296 ، ت : برگ 60 ب . ( 5 ) ل : از « لكل آية تا قال » را ندارد . گ : در حاشيه آمده است . ( 6 ) گ : ل : سبعة . ( 7 ) تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 22 . احاديث مثنوى ، ص 83 . لغات الاحاديث ( كتاب ب ) ، ص 3 . ( 8 ) گ : تسعه . ( 9 ) ب : برگ 71 ب . ( 10 ) گ : ستون ( در بعضى نسخه‌ها مستون آمده ) . ( 11 ) گ ، ل ، ما فهم ، احاديث مثنوى ، ص 83 . انّ القرآن ظهرا و بطنا و لبطنه بطنا الى سبعة ابطن . غزالى : احياء علوم الدين ، ج 1 ، ص 296 . مكتوبات أميريه همدانى ( برگ 221 الف ) . ( 12 ) ل : صيغه . ( 13 ) ب : چنان كه . ( 14 ) آ : با من . ( 15 ) گ : ص 457 . ( 16 ) ل : است مصراع . گ : ع . ( 17 ) قرآن مجيد : 5 ( سورة الحديد ) : 4 . -